Nawigacja

Aktualności

Międzynarodowa konferencja naukowa „Niemieckie i sowieckie ustawodawstwo wobec Polaków i obywateli polskich 1939–1945” – Łódź, 21–22 maja 2018

W dniach 21-22 maja 2018 r. w sali konferencyjnej hotelu Ambasador w Łodzi staraniem łódzkiego IPN toczyły się obrady międzynarodowej konferencji naukowej „Niemieckie i sowieckie ustawodawstwo wobec Polaków i obywateli polskich 1939–1945”. List do uczestników uroczystości skierował m.in. Marszałek Sejmu Marek Kuchciński. – Prawo, które w założeniach ma służyć dobru wszystkich ludzi, zwróciło się przeciw człowiekowi. Wiedza o totalitarnych systemach powinna być jak najszerzej rozpowszechniana, by czas nienawiści i zagłady nigdy się już nie powtórzył, a nauka nie służyła złu, lecz dobru jednostki – czytam w nim.

Dr Dariusz Rogut, dyrektor Oddziału IPN w Łodzi, odczytał na wstępie konferencji list Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, w którym przypomniał, że obydwa państwa totalitarne, wprowadzając w życie postanowienia paktu Ribbentrop–Mołotow z 23 sierpnia 1939 r., przystąpiły do tworzenia opresyjnego ustawodawstwa, szczegółowo określającego ramy funkcjonowania Polaków i obywateli polskich w warunkach okupacyjnych z lat 1939–1945. Efektem tych działań były masowe represje, przybierające coraz to brutalniejsze formy i obejmujące swym zakresem gwałtownie rosnącą liczbę ofiar.

Zakres prześladowań w pełni uprawnia do stosowania pojęcia ludobójstwa, tak w odniesieniu do okupacji niemieckiej, jak i sowieckiej.

Zagadnieniem kluczowym dla zilustrowania działań administracji niemieckiej jest kwestia traktowania przez okupanta ludności żydowskiej, mająca w ówczesnych realiach decydujący wpływ na kształt relacji polsko-żydowskich i m.in. poważnie ograniczająca możliwości udzielenia przez Polaków pomocy osobom narodowości żydowskiej. Interesujące będzie również zestawienie realiów panujących na ziemiach wcielonych do III Rzeszy i na terenie Generalnego Gubernatorstwa.

Drugi dzień obrad poświęcony został przedstawieniu szerokiego spectrum prześladowań stosowanych przez władze sowieckie, w tym działalności „wymiaru sprawiedliwości”.

W konferencji wzięłi udział badacze m.in. z Niemiec, Polski i Rosji.

Ilustracją konferencji były wybrane panele dwóch wystaw Oddziału IPN w Łodzi: „Zbrodnie niemieckie na ziemi łódzkiej w czasie II wojny światowej” oraz „Ocaleni z »nieludzkiej ziemi«. Losy uchodźstwa polskiego z ZSRS w latach 1942-1950”.

 

PROGRAM

21 maja (poniedziałek)

godz. 10.00–10.20 – rozpoczęcie konferencji

godz. 10.30–12.00

  • dr h.c. UŁ Dieter Schenk (były dyrektor Federalnego Urzędu Kryminalnego RFN)
    Zniszczenie polskiej inteligencji jako forma ludobójstwa
  • prof. Bogdan Musiał (Instytut Pamięci Narodowej w Warszawie)
    Penalizacja pomocy Żydom. Niemieckie ustawodawstwo okupacyjne w Generalnym Gubernatorstwie
  • dr hab. Janusz Wróbel (Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi)
    Niemiecki system prawny jako narzędzie polityki depopulacyjnej na tzw. ziemiach wcielonych do Rzeszy w latach 1939–1945

godz. 12.10–12.30 – przerwa

godz. 12.30–14.00

  • dr hab. Grzegorz Berendt (Uniwersytet Gdański/Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku)
    Przepisy regulujące konfiskatę rezerw finansowych Żydów w Generalnym Gubernatorstwie
  • dr Wojciech Wichert (Instytut Pamięci Narodowej w Szczecinie)
    Rozporządzenie z 4 grudnia 1941 r. o prawie karnym dla Polaków i Żydów na wcielonych do Rzeszy ziemiach wschodnich (Polenstrafrechtsverordnung)
  • dr Arūnas Bubnys (Centrum Badania Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy w Wilnie)
    Holokaust Żydów polskich w Wilnie

godz. 14.00–15.00 – przerwa

godz. 15.00–16.00

  • mgr Dorota Siepracka (Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi)
    Przyczynek do badań nad orzecznictwem sądów niemieckich w okupowanej Polsce 1939-1945. Sprawy dotyczące kontaktów polsko-żydowskich w Łodzi
  • prok. Robert Kopydłowski (Instytut Pamięci Narodowej w Warszawie)
    Stosowanie represyjnych przepisów ustawodawstwa niemieckiego i sowieckiego na przykładach wybranych śledztw

godz. 16.00–17.00 – dyskusja i podsumowanie

22 maja (wtorek)

godz. 10.00–11.00

  • prof. Aleksander Riepiniecki (Państwowy Uniwersytet Społeczno-Pedagogiczny w Samarze)
    Artykuł 58 kodeksu karnego RFSRS i jego zastosowanie w represyjnym systemie w latach 1937–1945
  • prof. Aleksiej Zacharczenko (Moskiewski Uniwersytet Pedagogiczny – Filia w Samarze)
    Kodeks karny RFSRS i praktyki represyjne wobec Polaków i obywateli polskich w latach 1937–1945

godz. 11.00–11.30 – przerwa

godz. 11.30–12.30

  • dr hab. Sławomir Kalbarczyk (Instytut Pamięci Narodowej w Warszawie)
    Sowieckie instytucje »wymiaru sprawiedliwości« i ich udział w represjach wobec obywateli polskich w latach II wojny światowej. Zarys problematyki
  • dr Aron Shneyer (emerytowany pracownik Instytutu Yad Vashem)
    Utracone iluzje. Polscy Żydzi w ZSRS – od współpracy po osadzenie w Gułagu

godz. 12.30–13.00 – przerwa

godz. 13.00–14.30

  • prof. Ēriks Jēkabsons (Uniwersytet Łotwy w Rydze)
    Represje sowieckie w okupowanej Łotwie w latach 1940–1941: przypadek Polaków
  • dr Dariusz Rogut (Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi/Akademia Sztuki Wojennej w Rembertowie)
    „Lex retro non agit” a sowiecka rzeczywistość prawna. Wyroki Kolegium Specjalnego NKWD wobec aresztowanych w Wilnie oficerów Wojska Polskiego w latach 1940–1941
  • dr Oleh Sawczuk (Łucki Narodowy Uniwersytet Techniczny)
    Przesiedlenia Polaków i Ukraińców w latach 1944–1945 według aktów normatywnych ZSRS

godz. 14.30–15.30 – dyskusja i podsumowanie

Wstęp wolny. Serdecznie zapraszamy.

 

Informujemy, że wydarzenie będzie rejestrowane. Uczestnicząc w nim wyrażają Państwo zgodę na utrwalanie Państwa wizerunku w formie audiowizualnej podczas konferencji oraz rozpowszechnianie go w celach ustawowych przez Instytut Pamięci Narodowej w ramach wyprodukowanego przez Instytut Pamięci Narodowej materiału audiowizualnego z konferencji.

foto: Marzena Kumosińska

do góry