Nawigacja

Oddziałowa Komisja w Łodzi (stan na listopad 2017 r.)

Śledztwa w toku

Zbrodnie komunistyczne

1. Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej, będącej jednocześnie zbrodnią przeciwko ludzkości, dokonanej przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego z PUBP w Sierpcu w nieustalonym czasie, poprzez znęcanie się fizyczne nad Zygmuntem G. celem uzyskania określonych wyjaśnień zmierzających do wyjawienia miejsca pobytu prowadzącego działalność opozycyjną do ówczesnej władzy Henryka G., polegających na wielokrotnym używaniu przemocy podczas przesłuchań (S 1.2017.Zk).

Śledztwo wszczęto w dniu 19.04.2017 roku. Henryk G. został osadzony w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Sierpcu w związku z poszukiwaniem jego brata Henryka G., podejrzanego o przynależność do nielegalnego związku mającego na celu  zmianę przemocą demokratycznego  ustroju Państwa Polskiego występującego pod nazwą „R.O.A.K.”, a potem „NSZ”.  Henryk G. został poddany represjom zmierzającym do wyjawienia miejsca pobytu brata Henryka G., ostatecznie skazanego przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie na karę śmierci. W toku śledztwa przesłuchano w charakterze pokrzywdzonego Zygmunta G., który zeznał, iż znęcano się nad nim fizycznie, stosowano represje, także wobec jego braci Damazego G. i Stanisława G (oboje nie żyją) w związku z działalnością brata Henryka G, które  ustały po jego aresztowaniu. W sprawie przesłuchano wszystkich żyjących pokrzywdzonych i świadków. Po dokonaniu oględzin  teczek osobowych wszystkich funkcjonariuszy, którzy wykonywali czynności z braćmi G. i mogli wobec nich stosować różne formy represji. Śledztwo zostanie zakończone.

2. Śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych przez partyzantów radzieckich na żołnierzach Armii Krajowej i ludności cywilnej na terenie powiatów Stołpce i Wołożyn woj. nowogródzkie (S 17.2001.Zk).

Postępowanie w sprawie zbrodni popełnionych w latach 1942-1944 przez partyzantów sowieckich na żołnierzach AK i ludności cywilnej na terenie pow. Stołpce i Wołożyn woj. nowogródzkie. W toku kompleksowego śledztwa gromadzony jest materiał dowodowy, dotyczący szeregu zbrodni, popełnionych przez partyzantów sowieckich. Podziemie sowieckie zaczęło powstawać na terenie woj. nowogródzkiego już w 1942 r. Dowódcami byli funkcjonariusze NKWD, kierowani na te tereny z Moskwy, zaś w skład poszczególnych oddziałów wchodzili ukrywający się żołnierze Armii Radzieckiej, miejscowi Rosjanie i Białorusini, a także osoby narodowości żydowskiej – uciekinierzy z gett. Nie mieli oni oparcia wśród miejscowej ludności, siłą zabierali więc mieszkańcom poszczególnych wsi żywność, odzież, konie. Zarówno żołnierzy AK jak i miejscową ludność wspierającą polskie podziemie traktowano jak wrogów. W 1943 r. i pierwszej połowie 1944 r. dochodziło więc do zabójstw pojedynczych osób lub całych rodzin rzeczywiście wspierających żołnierzy AK, czy też jedynie podejrzewanych o taką współpracę. W ramach tego postępowania wyjaśniane były i wyłączane celem zakończenia kolejne wątki dotyczące poszczególnych zbrodni m.in. w Kamieniu, Derewnie, Borowikowszczyźnie, Dziagwi, Rodziewszczyźnie. W toku śledztwa wyjaśniane jest zabójstwo w dniu 8.05.1943 r. ponad 120-tu mieszkańców miejscowości Naliboki. Najwięcej ofiar zginęło w wyniku ataku partyzantów sowieckich na Naliboki. Stacjonujące w Puszczy Nalibockiej radzieckie oddziały partyzanckie, ale również członkowie działających w okolicy zwykłych band rabunkowych, siłą zabierali Polakom żywność, odzież, żywy inwentarz. W sierpniu 1942 r. utworzono w Nalibokach oddział samoobrony. Dla części członków samoobrony, od dawna działających w konspiracji, udział w samoobronie był przykrywką dla podziemnej działalności. Członkostwo w samoobronie dawało bowiem możliwość legalnego posiadania broni. Zdawali sobie z tego sprawę partyzanci sowieccy. W marcu i kwietniu 1943 r. doszło do dwóch spotkań partyzantów sowieckich z członkami samoobrony. W czasie tych spotkań partyzanci sowieccy namawiali Polaków, aby wstąpili do ich oddziałów. Dowódca samoobrony nie wyraził na to zgody. Zawarto jednak porozumienie, na mocy którego partyzanci sowieccy i członkowie polskiej samoobrony mieli unikać starć ze sobą. Wbrew zawartemu porozumieniu nad ranem 8 maja 1943 r. partyzanci sowieccy zaatakowali Naliboki. Wyciągali oni z domów mężczyzn, rzeczywistych członków samoobrony lub jedynie podejrzewanych o przynależność do tej formacji, rozstrzeliwali ich nieopodal domów pojedynczo lub w kilku- i kilkunastoosobowych grupach. Część zabudowań podpalono, rabowano gospodarstwa. Atak trwał 2-3 godziny. Łącznie zabito 128 osób, głównie mężczyzn, ale wśród ofiar były również trzy kobiety, kilkunastoletni chłopcy i dziesięcioletnie dziecko. Ustalenia śledztwa opierają się głównie na zeznaniach naocznych świadków zbrodni. Do akt załączono opinię historyka – OKŚZpNP odnośnie struktury oddziałów partyzantki sowieckiej stacjonujących w Puszczy Nalibockiej. Przeprowadzono również kwerendę w archiwach, poszukując dokumentów dotyczących tej zbrodni. W swych meldunkach do dowództwa partyzanci sowieccy przedstawiali atak jako swój sukces, informując o 250 zabitych, zarekwirowanej dużej ilości broni i amunicji, uprowadzeniu 100 krów i 78 koni oraz określając napad, jako skuteczne rozbicie niemieckiego garnizonu „samochowy”. W rzeczywistości podczas ataku, w Nalibokach nie było Niemców, jedynie przez przypadek nocował tam tylko jeden policjant białoruski. Akcją kierowali dowódca brygady „Stalina” Paweł Gulewicz i major Rafał Wasilewicz – przedstawiciel iwienieckiego międzyrejonowego centrum. Świadkowie wymieniają znane sobie nazwiska partyzantów biorących udział w ataku, zaznaczając, iż wśród nich były również kobiety oraz mieszkańcy Naliboków narodowości żydowskiej. W sprawie zakończono wszystkie zaplanowane czynności procesowe. Po analizie obszernego materiału dowodowego będzie opracowane postanowienie o umorzeniu śledztwa.

3. Śledztwo w sprawie zabójstwa w styczniu 1944 roku przez partyzantów sowieckich kilkudziesięciu mieszkańców wsi Koniuchy gm. Bieniakonie pow. Lida, woj. nowogródzkie (S 13.2001.Zk).

Instytut Pamięci Narodowej – Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Łodzi prowadzi śledztwo w sprawie zabójstwa w styczniu 1944 roku przez partyzantów sowieckich kilkudziesięciu mieszkańców wsi Koniuchy wcześniej gm. Bieniakonie pow. Lida, woj. nowogródzkie (obecnie Republika Litewska rejon Sołeczniki). Jak wynika z dotychczasowych ustaleń wieś Koniuchy była dużą, polską wsią, liczyła ok. 60 zabudowań i ponad 300-tu mieszkańców. Koniuchy usytuowane były na skraju Puszczy Rudnickiej, w której znajdowały się bazy partyzantów sowieckich. Partyzanci w czasie powtarzających się napadów na tę wieś rabowali jej mieszkańcom żywność, odzież, bydło. Wyłącznie z tego powodu w Koniuchach, utworzono oddział samoobrony, który skutecznie uniemożliwiał partyzantom dalszy rabunek. W nocy z 28 na 29.01.1944 r. grupa partyzantów sowieckich otoczyła wieś i ok. 5-tej rano przystąpiła do ataku, który trwał 1,5-2 godziny. Pochodniami podpalano słomiane dachy domów, do wybudzonych, uciekających mieszkańców strzelano na oślep. W wyniku ataku zginęło co najmniej 38 osób, kilkanaście zostało rannych. W dokumentach archiwalnych podaje się różną liczbę ofiar: „zostało zabitych 36 osób ze wsi oraz 14 osób ciężko rannych”; „zabito 35 osób, rannych 13 w tym 10 ciężko rannych”; „zabitych i rannych więcej niż 50 osób”; „34 zabitych, 14 rannych, ilość osób żywcem spalonych nie ustalona”. Część ofiar spłonęła w swych domach, część zginęła od strzału z broni palnej. Wśród ofiar byli mężczyźni, kobiety i małe dzieci. Najstarsza z ujawnionych ofiar miała 57 lat, najmłodsze dziecko 2 lata. Spalono większość zabudowań, ocalało tylko kilka domów. Atak na Koniuchy przeprowadziła 120-150 osobowa grupa partyzantów sowieckich pochodzących z różnych oddziałów stacjonujących w Puszczy Rudnickiej, takich jak: „Śmierć okupantowi”, „Śmierć faszyzmowi”, „Piorun”, „Margirio”, oddział im. Adama Mickiewicza. Pierwszy z wymienionych oddziałów należał do Brygady Kowieńskiej Litewskiego Sztabu Ruchu Partyzanckiego, pozostałe zaś do Brygady Wileńskiej. Oddziały te były wielonarodowościowe, należeli do nich m. in. partyzanci żydowscy, uciekinierzy z gett w Kownie i Wilnie. Z kopii szyfrogramu z dnia 31.01.1944 r. autorstwa Genrikasa Zimanasa (Henocha Zimana) I Sekretarza Południowego Obwodowego Komitetu KP Litwy, a jednocześnie dowódcy Południowej Brygady Partyzanckiej do Naczelnika Litewskiego Sztabu Ruchu Partyzanckiego w Moskwie Antanasa Šnieckusa wynika, że: „29 stycznia połączona grupa oddziałów wileńskich, oddziału „Śmierć Okupantom”, „Margirio” i grupy specjalnej Sztabu Generalnego całkowicie spaliły najbardziej zagorzałą w samoobronie wieś powiatu Ejszyskiego Koniuchy[...]”. Śledztwo toczy się w sprawie. Nie przedstawiono dotychczas nikomu zarzutu popełnienia tej zbrodni. Generikas Zimanas zmarł 15 lipca 1985 r. w Wilnie. Znane są nazwiska dowódców oddziałów „Śmierć okupantowi”, „Śmierć faszyzmowi”, „Piorun”, „Margirio”, im. A. Mickiewicza, lecz zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie w sposób jednoznaczny, że faktycznie oni dowodzili grupami partyzantów ze swych oddziałów, którzy uczestniczyli w ataku. W toku śledztwa przesłuchano kilkudziesięciu świadków – byłych żołnierzy z 5 batalionu 77 pp Armii Krajowej, którzy stacjonowali w pobliżu wsi, naocznych świadków zbrodni, krewnych ofiar, byłych partyzantów sowieckich. Zgromadzono obszerny materiał archiwalny w postaci meldunków policji litewskiej, szyfrogramów partyzantów sowieckich, kopii akt osobowych partyzantów sowieckich, w których to aktach są adnotacje, że uczestniczyli oni w ataku, kopii dzienników bojowych sowieckich oddziałów partyzanckich, kopii wspomnień partyzantów z Puszczy Rudnickiej). Trudność w prowadzonym śledztwie, poza odległością czasową od daty popełnienia zbrodni, sprawiał fakt, iż Koniuchy położone są na terytorium Republiki Litewskiej zaś siedziba ówczesnej gminy Bieniakonie na terenie Republiki  Białoruś, stąd zachodziła potrzeba korzystania w toku postępowania z zagranicznej pomocy prawnej. W sprawie zakończono wszystkie zaplanowane czynności procesowe. Po analizie obszernego materiału dowodowego będzie opracowane postanowienie o umorzeniu śledztwa.

 

Zbrodnie nazistowskie

 

1. Śledztwo w sprawie udziału lotników Luftwaffe, w dokonaniu zabójstwa co najmniej kilku osób w tym: Wacława Jakubowskiego, Wandy Jakubowskiej, Józefa Szymczaka i jego syna Aleksandra Szymczaka, Julii Wiluś, Ludwika Kaczmarka, kobiety narodowości żydowskiej i Leona Rączkiewicza, poprzez bombardowanie miasta Piątek województwo łódzkie w dniu 6.09.1939 roku ( S 34.2016.Zn).

Śledztwo zostało wszczęte w dniu 17.01.2017 r. Bombardowanie przez Luftwaffe miasta Piątek miało miejsce 6 września 1939 r. około godziny 16 i trwało około 15 minut. Z samolotów strzelano także do mieszkańców Piątku i osób tam przebywających.

Prowadzone są czynności zmierzające do ustalenia liczby i nazwisk ofiar nalotu oraz ustalenia i przesłuchania świadków oraz bliskich krewnych ofiar bombardowania, a także osób posiadających wiedzę na ten temat.

 

2. Śledztwo w sprawie udziału w zabójstwie przez rozstrzelanie w dniu 20.03.1942 r. w Zgierzu 100 Polaków przez funkcjonariuszy niemieckich (S 44.2013.Zn).

Egzekucja w Zgierzu była  największą publiczną masakrą na ziemiach polskich włączonych jesienią 1939 r. w granice Rzeszy Niemieckiej. Stanowiła odwet za zastrzelenie w Zgierzu przez Polaka Mierzyńskiego dwóch funkcjonariuszy gestapo. Ofiary to w większości członkowie ruchu niepodległościowego, głównie Związku Walki Zbrojnej. Zakończono już czynności zmierzające do ustalenia żyjących członków ofiar zbrodni, którzy zostali przesłuchani w charakterze świadków . Dopuszczono również dowód z opinii biegłych z zakresu badań genetyczno-sądowych celem wyselekcjonowania materiału DNA z zabezpieczonych w miejscu pierwotnego pochówku ofiar zbrodni w Lesie Lućmierskim i porównaniu ich przy wykorzystaniu materiału genetycznego pobranego od rodzin ofiar.

3. Śledztwo w sprawie zabójstwa jeńców wojennych – żołnierzy Wojska Polskiego oraz ludności cywilnej, dokonanych w latach 1939-1945 w Żyrardowie i okolicach przez niemieckie formacje wojskowe i policyjne (S 45.2008.Zn).

W ramach śledztwa jest badane blisko sto przypadków masowych egzekucji, jak też pojedynczych przypadków zabójstw poprzez rozstrzelanie zarówno żołnierzy Wojska Polskiego, jak też przede wszystkim ludności cywilnej. W postępowaniu są wyodrębniane poszczególne wątki dotyczące zbrodni dokonanej w konkretnym miejscu, a materiały w tym zakresie są wyłączane i umarzane w ramach odrębnych śledztw. Całkowite zakończenie śledztwa jest planowane w pierwszych kwartale 2018 roku. 

do góry