Akcja przypominająca o Polakach, którzy stracili życie jesienią 1939 r., za to że byli nauczycielami, lekarzami, społecznikami, powstańcami śląskimi czy wielkopolskimi – elitą tych ziem. Zapalono znicze w miejscach związanych z martyrologią obywateli polskich na dawnych ziemiach wcielonych do III Rzeszy.
To jest nieznana historia. Dzieje Polaków mieszkających podczas II wojny światowej na ziemiach wcielonych do III Rzeszy nie przebiły się do wyobraźni i pamięci zbiorowej. Wysiedlenia z Wielkopolski, Pomorza i ziemi łódzkiej, przymusowe wcielanie do Wehrmachtu na Śląsku i Pomorzu, terror i egzekucje były doświadczeniem mieszkańców tych ziem od pierwszego dnia agresji niemieckiej. Tylko do końca 1939 r. zamordowano 40 tys. osób. Do powszechnej świadomości przebiła się jednak tylko okupacyjna rzeczywistość Generalnego Gubernatorstwa.
Jednym z miejsc, gdzie dokonywano egzekucji, był las na terenie dawnego poligonu Brus. Dzięki pracy łódzkich archeologów udało się tam odnaleźć szczątki kilkudziesięciu osób zamordowanych w ramach tzw. Intelligenzaktion 12 listopada 1939 r., m.in. dziennikarza Stanisława Sapocińskiego, posła RP Tomasza Wilkońskiego, adwokata Alfreda Bellera, radnego Henryka Szulca i urzędnika łódzkiego magistratu Władysława Krzemińskiego. Szczątki ofiar zostały w 2008 r. ekshumowane i złożone w zbiorowej mogile na cmentarzu komunalnym w Łodzi.
„Zapal znicz pamięci” to wspólna akcja pięciu rozgłośni regionalnych Polskiego Radia i pionów edukacyjnych IPN. Zaangażowały się w nią Radio Merkury Poznań, Radio PiK, Radio Katowice, Radio Gdańsk i Radio Łódź oraz Biura Edukacji Publicznej IPN w Poznaniu, Bydgoszczy, Katowicach, Łodzi i Gdańsku.
Organizatorzy zaprosili w niedzielę 21 października 2012 r. w południe do zapalenia zniczy w miejscach związanych z martyrologią obywateli polskich na dawnych ziemiach wcielonych do III Rzeszy – miejscach egzekucji, byłych więzieniach, obozach, przy pomnikach i na grobach ofiar. W Łodzi głównym punktem akcji była mogiła przedstawicieli łódzkiej inteligencji, zamordowanych jesienią 1939 r., znajdująca się na cmentarzu komunalnym na Dołach przy ul. Smutnej. Zdjęcia dokumentujące akcję można przesyłać na stronę internetową na adres: znicz@radiomerkury.pl
Symbolem losów obywateli polskich, którzy mieszkali na Pomorzu, Śląsku, ziemi łódzkiej i ciechanowskiej oraz w Wielkopolsce, jest w tym roku pięć postaci, zamordowanych przez Niemców jesienią 1939 r.: Maria Jadwiga Kotowska, zakonnica i nauczycielka, zamordowana w lasach piaśnickich; Leon Barciszewski, działacz polonijny w Niemczech, konsul RP, samorządowiec, rozstrzelany wraz z synem w Bydgoszczy, której był prezydentem; Gerard Linke, nauczyciel i harcerz z Nekli, rozstrzelanego w publicznej egzekucji w Kostrzynie; Aleksander Margolis, łódzki lekarz i społecznik, działacz Bundu, który nie opuścił swoich pacjentów, zamordowany w podłódzkich lasach; ppłk. Władysław Kiełbasa, zawodowy oficer, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, poległ podczas kampanii wrześniowej na Śląsku.
Sylwetki bohaterów tegorocznego znicza oraz wykazy miejsc kaźni dostępne są na stronie:
http://ipn.gov.pl/portal.php?serwis=pl&dzial=925&id=20957
Zapraszamy również do zapoznania się z opracowaniem przygotowanym pod red. Mariana Głoska pt. Nekropolia z terenu byłego poligonu wojskowego na Brusie w Łodzi. Mogiła ekshumowana w 2008 r.:
http://www.academia.edu/1494590/Nekropolia_z_terenu_bylego_poligonu_wojskowego_na_Brusie_w_Lodzi