Z okazji przypadającego 1 marca Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi oraz Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Marszałka J. Piłsudskiego w Łodzi zorganizowały okolicznościowe spotkanie, na które przygotowano prezentację albumu IPN pt. Śladami zbrodni. Przewodnik po miejscach represji komunistycznych lat 1944–1956, a także pokaz zrealizowanego przez Oddział IPN w Łodzi filmu dokumentalnego, dotyczącego jednej z największych prowokacji, jaką Informacja Wojska Polskiego przeprowadziła wobec polskiego zbrojnego podziemia antykomunistycznego.
Spotkanie poprowadziła dr Joanna Żelazko, naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN w Łodzi. Przedstawione zostały szczegóły ogólnopolskiego projektu badawczego „Śladami Zbrodni”, którego finałem jest album. Następnie Artur Ossowski, pracownik OBEP IPN w Łodzi, omówił i zilustrował prezentacją multimedialną miejsca represji komunistycznych w województwie łódzkim, opracowywane w ramach projektu: siedzibę PUBP w Brzezinach, siedzibę WUBP w Łodzi przy ul. Anstadta, więzienie w Łodzi przy ul. Gdańskiej 13, więzienie PUBP/PU ds. BP w Łodzi przy ul. Sterlinga, więzienie NKWD i UB oraz areszt MO i UB w Łowiczu, więzienie w Piotrkowie Trybunalskim, siedzibę PUBP/PU ds. BP w Radomsku, siedzibę NKWD oraz siedzibę PUBP/PU ds. BP w Sieradzu, a także siedzibę MUBP/MU ds. BP w Tomaszowie Mazowieckim.
Filmową część spotkania poprowadził dr Tomasz Toborek, kierownik Referatu Badań Naukowych OBEP IPN w Łodzi, jeden z konsultantów historycznych filmu „Zagadka kapitana »Z 24«”.
Spotkanie odbyło się w dniu 1 marca 2013 r. w sali konferencyjnej Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi, przy ul. Gdańskiej 100/102.
***
Śladami zbrodni. Przewodnik po miejscach represji komunistycznych lat 1944–1956, red. naukowa Tomasz Łabuszewski, Warszawa 2012, 632 s.
Album Śladami zbrodni stanowi pierwszą próbę skatalogowania miejsc zbrodni komunistycznych z lat 1944–1956. Obejmuje on materiał fotograficzny (współczesny oraz z lat wcześniejszych), dokumentacyjny oraz relacyjny dotyczący powiatowych i wojewódzkich urzędów bezpieczeństwa, siedzib Głównego Zarządu Informacji, więzień i obozów podległych Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego, tajnych aresztów i placówek sowieckiego aparatu bezpieczeństwa – NKWD i Smiersza, a także tajnych miejsc pochówków. W sumie, w albumie zaprezentowanych zostało ponad 200 obiektów wybranych spośród ponad 500 skatalogowanych w ramach ogólnopolskiego projektu badawczego Instytutu Pamięci Narodowej „Śladami zbrodni”. To ponad 200 historii miejsc opowiedzianych przez pryzmat losów konkretnych ludzi – ofiar zbrodni funkcjonariuszy polskiej i sowieckiej „bezpieki”. Zbrodni dokonywanych na terenie całej Polski – od Świnoujścia po Rzeszów, przez całą pierwszą komunistyczną dekadę. To świadectwo masowości zbrodni, systemowego wpisania terroru w proces utrwalania tzw. władzy ludowej w Polsce. Album ten jest próbą uratowania pamięci o tych miejscach i ich ofiarach. Próbą zwrócenia uwagi na ich znaczenie w najnowszej historii Polski. Próbą przywrócenia im należnego miana miejsc pamięci narodowej.
***
Zagadka kpt. „Z 24”
Scenariusz i reżyseria: Włodzimierz Kuligowski
Zdjęcia: Jerzy Bonczyk
Konsultacja i komentarz naukowy: Jerzy Bednarek, Tomasz Toborek
Rok produkcji: 2012
Czas emisji: 35 minut
Film zrealizowany w atrakcyjnej formie żywego, fabularyzowanego dokumentu, opowiada o jednej z największych prowokacji, jaką Informacja Wojska Polskiego przeprowadziła wobec polskiego zbrojnego podziemia antykomunistycznego. Prowokację urządzono w ramach sprawy operacyjnej o kryptonimie „Lasy”, a jej głównym wykonawcą był Zygmunt Lercel – agent Informacji Wojskowej o pseudonimie „Siwiński”. Jako kapitan „Z 24”, podając się za następcę aresztowanego miesiąc wcześniej kpt. Stanisława Sojczyńskiego „Warszyca”, zdołał w ciągu zaledwie trzech tygodni podporządkować sobie poznanych dowódców i żołnierzy Konspiracyjnego Wojska Polskiego, którzy niedługo potem zniknęli w tajemniczych okolicznościach, rzekomo przerzuceni do oddziałów leśnych na Lubelszczyznę. Efektem prowokacji były liczne aresztowania i akcje likwidacyjne przeprowadzone przez Informację Wojskową i WUBP w Łodzi wobec zidentyfikowanych członków KWP.
Scenariusz został opracowany na podstawie artykułów Jerzego Bednarka dotyczących działań Informacji Wojskowej wobec żołnierzy Konspiracyjnego Wojska Polskiego.
Foto: Marzena Kumosińska