Instytut Pamięci Narodowej w Łodzi

Staraniem Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi, Klubu Historycznego im. gen. Stefana Roweckiego „Grota" w Ostrowie Wielkopolskim oraz Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN w Poznaniu w dniu 8 września 2014 r. (poniedziałek) odbędzie się wykład pt. Niemieckie wysiedlenia z Wielkopolski, który poprowadzi prof. dr hab. Maria Rutowska (Instytut Zachodni w Poznaniu).

Po zakończeniu wykładu zapraszamy do obejrzenia wystawy zatytułowanej Życie codzienne w okupowanej Wielkopolsce 1939–1945, przygotowanej przez pracowników OBEP IPN w Poznaniu.

Wystawa składa się z 32 plansz obrazujących różnorodne sfery życia Wielkopolan – kulturę, oświatę, komunikację, życie publiczne, warunki materialne itd. Moduły poświęcone są robotom przymusowym, pierwszym dniom okupacji czy niemieckim planom. Część zdjęć pochodzi z archiwów IPN, pozostałe – pracownicy poznańskiego OBEP IPN odnaleźli w wielkopolskich archiwach i muzeach regionalnych.

Spotkanie rozpocznie się o godz. 11.50 w siedzibie Liceum Ogólnokształcącego Spółdzielni Oświatowej im. Jana Pawła II, ul. Waryńskiego 29 w Ostrowie Wielkopolskim.

Serdecznie zapraszamy. Wstęp wolny.

***

Koszmar II wojny światowej w sposób szczególny dotknął mieszkańców Wielkopolski. W październiku 1939 r., na mocy decyzji Adolfa Hitlera, region ten został wcielony do Rzeszy jako Okręg Rzeszy Poznań, a w styczniu 1940 r. przemianowany na Okręg Rzeszy Kraj Warty (Reichsgau Wartheland). Sprawujący nad nim władzę Arthur Greiser, mianowany przez Hitlera namiestnikiem, postanowił stworzyć z tzw. Kraju Warty wzorcowy okręg Rzeszy i całkowicie go zgermanizować.

Dla Polaków nie było tu odtąd miejsca, mieli być wykorzystani do pracy, a następnie wysiedleni na wschód lub wymordowani. Pierwszym krokiem była likwidacja polskiej inteligencji. We wrześniu 1939 r. rozpoczęły się aresztowania działaczy politycznych, ziemiaństwa, nauczycieli, duchowieństwa, twórców kultury oraz polskich przedsiębiorców. Część Polaków została natychmiast rozstrzelana w masowych egzekucjach, pozostali trafili do obozów zagłady. Obawa o życie towarzyszyła Polakom do końca wojny. W latach 1939–1945 Niemcy wymordowali ok. 480 tysięcy mieszkańców tzw. Kraju Warty.

Całkowitej zagładzie uległy środowiska żydowskie: z 380 tysięcy Żydów mieszkających na tym obszarze w 1939 r. okupację przeżyło tylko 5 tysięcy.

Tzw. Kraj Warty miał się stać zapleczem surowcowym dla III Rzeszy. Ponieważ szczególne znaczenie miała produkcja żywności, polskich rolników zobowiązano do dostarczania określonych ilości zbóż i mięsa. Na potrzeby wojenne Niemiec pracował także przemysł. Formalnie przymus pracy obowiązywał Polaków od 14. roku życia; do pracy zmuszano jednak również młodsze dzieci. Wynagrodzenie było bardzo niskie i nie starczało na utrzymanie. Zaopatrzenie w żywność odbywało się poprzez system kartkowy, a normy dla Polaków były dużo niższe niż dla Niemców. Inną formą dyskryminacji było przesiedlanie do gorszych mieszkań.

Niemcy wprowadzili także ścisły rozdział narodowościowy we wszystkich dziedzinach. Zakazano Polakom korzystania z publicznych środków lokomocji. Zamknięto polskie placówki kulturalne oraz większość kościołów. Na witrynach sklepowych, kawiarniach, placach zabaw, a nawet ławkach w parkach pojawił się napis: „Nur für Deutsche".

Mimo skrajnie trudnych warunków Polacy nie poddali się okupantowi. W Wielkopolsce działało podziemie zbrojne, w konspiracji rozwijała się polska kultura, prowadzono tajne nauczanie. Zarówno w rolnictwie, jak i w przemyśle starano się sabotować politykę władz okupacyjnych.

Nieprzestrzeganie nakazów i zakazów stało się obowiązkiem patriotycznym. Trwający blisko pięć lat koszmar okupacji skończył się wiosną 1945 r. Jego tragiczne wspomnienie trwało w pamięci Wielkopolan przez wiele dziesięcioleci.