W dniu 1 sierpnia dokładnie o godz. 17.00, chwilą zadumy w godz. „W” rozpoczęły się obchody upamiętniające 71. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego zorganizowane przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi na Starym Cmentarzu Rzymskokatolickim pw. św. Józefa przy ul. Ogrodowej 39 w Łodzi.
Po oficjalnych powitaniach, przez Marka Drużkę, dyrektora łódzkiego oddziału IPN, zaproszonych i przybyłych gości, głos zabrał Grzegorz Nawrot – kurator wystawy edukacyjnej przygotowanej przez pracowników Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN w Łodzi pt. Powstańcze biografie – łódzkie echa Powstania Warszawskiego, który zaprezentował ekspozycję składającą się z biogramów łodzian, którzy walczyli i ginęli w Powstaniu, oraz tych byłych powstańców, którzy po wojnie osiedlili się tutaj i wnieśli wkład w życie społeczne i umysłowe miasta. Gościem spotkania była Pani Gryzelda Studzińska, prezes Środowiska Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej „Warszawa”. Następnie zgromadzeni na Starym Cmentarzu goście, wśród nich: kombatanci, przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, przedstawiciele łódzkich instytucji i organizacji, przedstawiciele łódzkich środowisk naukowych, delegacje służb mundurowych przeszli, zgodnie z wyznaczoną trasą, pod pomnik: dh. Barbary Marty Nazdrowicz „Wiewiórki”, Jerzego Junga – dowódcy pododdziału w pułku Baszta, sióstr hm. Marii Wocalewskiej i hm. Jadwigi Szletyńskiej z d. Wocalewskiej, gen. Edwarda Franciszka Pfeiffera oraz pomnik Pamięci Pomordowanych i Poległych Oficerów i Żołnierzy Armii Krajowej Komendy Miasta Łodzi. Na grobach złożono kwiaty i zapalono znicze. Ponadto groby powstańcze zostały ozdobione, przez pracowników Instytutu, biało-czerwoną szarfą z napisem 63 dni Powstania Warszawskiego.
W dniu 1 sierpnia o godz. 12.00 delegacja Instytutu wraz z dyrektorem oddziału uczestniczyła również w mszy świętej w Bazylice Archikatedry Łódzkiej, której przewodniczył arcybiskup Marek Jędraszewski, Metropolita Łódzki. Po Eucharystii oddano hołd księdzu Tadeuszowi Burzyńskiemu, łódzkiemu kapłanowi, który zginął w pierwszy dniu Powstania, idąc z posługą duszpasterską do walczących, składając kwiaty i zapalając znicze pod tablicą upamiętniającą księdza, którego doczesne szczątki znajdują się w Łódzkiej Katedrze, w tym od dyrektora oddziału IPN w Łodzi.
Zdjęcia: Kamila Kańka, Paweł Kowalski
***
W latach 1939−1940 w ramach akcji germanizacji Łodzi wysiedlono do Generalnego Gubernatorstwa ponad 40 tys. Polaków i Żydów. Część wysiedlonych trafiła do Warszawy. Można przyjąć, że 1 sierpnia 1944 r. mieszkało w okupowanej stolicy przynajmniej kilka tysięcy łodzian. Spośród tych, którzy wzięli udział w Powstaniu Warszawskim, autorzy wystawy upamiętnili m.in. postacie: gen. Franciszka Edwarda Pfeiffera, dowódcę obwodu AK Śródmieście; hm. RP Marię Wocalewską i jej siostrę hm. Jadwigę Szletyńską, zasłużone łódzkie harcerki, działające w Pogotowiu Harcerek (zamordowane przez Niemców); Barbarę Nazdrowicz, piętnastoletnią łączniczkę poległą w powstaniu, której grób na Cmentarzu Starym w Łodzi stał się w Polsce Ludowej jedynym w mieście miejscem pamięci o Powstaniu Warszawskim.
Na ekspozycji zamieszczono także wybrane biogramy powstańców, uchodźców ze zburzonej Warszawy, którzy przyczynili się do powstania łódzkiego ośrodka akademickiego i kulturalnego. Byli to m.in.: lekarze prof. Artur Ber i prof. Stanisław Torokan-Popowski, twórcy łódzkich szkół endokrynologii i pediatrii; hm. Aleksander Kamiński, historyk i pedagog; jezuita o. Tomasz Rostworowski, duszpasterz akademicki; Eugeniusz Heneman, wybitny fotograf i wykładowca Szkoły Filmowej; płk Józef Szostak, zastępca Szefa Sztabu Komendy Głównej AK i więzień polityczny okresu stalinowskiego. Część z nich związała się z Łodzią, inni wyjechali, ale pozostały tu ślady ich działalności. O ich walce w Powstaniu Warszawskim i późniejszych osiągnięciach opowiada ta wystawa.