Instytut Pamięci Narodowej w Łodzi

W dniu 28 września 2015 r. staraniem Prezydenta Miasta Zduńska Wola, Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi oraz Zarządu Obszaru Centralnego stowarzyszenia Wolność i Niezawisłość w Centrum Integracji „Ratusz” w Zduńskiej Woli odbyła się sesja popularnonaukowa poświęcona Zrzeszeniu WiN w 70. rocznicę powstania organizacji.

Obrady poprzedziło uroczyste złożenie kwiatów pod pomnikiem poświęconym żołnierzom antykomunistycznego podziemia przy Alejach Tadeusza Kościuszki.

Otwarcia sesji dokonał Piotr Niedźwiecki, Prezydent Miasta Zduńska Wola. Zebranych powitał również Marek Drużka, dyrektor Oddziału IPN w Łodzi, składając wyrazy uznania dla prężnie działającego zduńskowolskiego koła Zrzeszenia WiN, a także dziękując za pomoc w zorganizowaniu sesji Prezydentowi Niedźwieckiemu, Czesławowi Rybce, I zastępcy Prezydenta Miasta, Witoldowi Gwieździe, przewodniczącemu Rady Miasta oraz Zbigniewowi Natkańskiemu, członkowi Okręgu Centralnego stowarzyszenia. Następnie dyrektor Drużka wręczył osobom, które nie mogły być obecne na oficjalnych obchodach rocznicowych, które odbyły się w Warszawie 6 września 2015 r., krzyże jubileuszowe wydane przez Zarząd Główny WiN z okazji 70-lecia organizacji. Otrzymali je: Sławomir Cieślikowski, Jan Brzozowski, Józef Olejnik. Rodzina odebrała również pośmiertne odznaczenie dla Marcelego Piątkowskiego.

Na wstępie o zabranie głosu poproszony został ks. dr hab. Waldemar Gliński, prof. UKSW, który przybył jako przedstawiciel Arcybiskupa Metropolity Łódzkiego. Dziękując za podjęcie konferencji, z uznaniem odniósł się do działań Instytutu Pamięci Narodowej. – To dzięki bardzo intensywnej pracy historyków, archiwistów Instytutu, rozliczamy się z pamięciobójstwem. Jak zauważył, „zbrodnia ludobójstwa została może bardziej zdiagnozowana i uświadomiona, ale do dzisiaj nie zdajemy sobie sprawy, jak głębokie są konsekwencje zbrodni pamięciobójstwa. Ze znacznej przestrzeni życia publicznego usunięto wszelkie ślady, które mogłyby upamiętniać naszych bohaterów, a wprowadzono upamiętnienia tych, którzy byli zbrodniarzami. Sądzę, że dzisiaj nadszedł ten czas, kiedy należy przywracać narodowi jego pamięć. Przed nami jednak bardzo wiele pracy, żeby przywrócić pamięć ofiar i rozliczyć się z historią”.

Głos zabrał także Poseł na Sejm RP Grzegorz Schreiber. W imieniu kombatantów zebranych powitał kpt. Edmund Kowalczyk, prezes honorowy Zarządu Obszaru Centralnego Zrzeszenia WiN Stowarzyszenia Społeczno-Kombatanckiego, przedstawiając relację z działalności Zrzeszenia w latach 1991-2015. O zabranie głosu poproszono również płk. Tadeusza Gombrycha, prezesa Zarządu Okręgu Dolnośląskiego Stowarzyszenia WiN.

Pierwszą część obrad poprowadził Tomasz Polkowski, dyrektor Muzeum Historii Miasta Zduńska Wola. Zaprezentowano pięć referatów:

– Myśl polityczna Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (red. Bohdan Melka)

– Historia Obszaru Centralnego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (red. Zbigniew Natkański)

– Okręg Łódzki Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Łodzi (dr Joanna Żelazko)

– Procesy działaczy Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Łodzi w prasie centralnej i regionalnej (red. Andrzej Berestowski)

– Sylwetka Zbigniewa Zakrzewskiego szefa wywiadu Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość w Łodzi (Marek Michalik)

Kolejną część poprowadziła dr Joanna Żelazko, naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN w Łodzi. Wysłuchano czterech wystąpień:

– Wokół Komitetu Porozumiewawczego Organizacji Demokratycznych Polski Podziemnej (Sławomir Cieślikowski)

– Działalność WiN w Zduńskiej Woli (Jarosław Stulczewski)

– Nie zgadzam się na nowe porządki. Sylwetka Józefa Przybylskiego, działacza Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość ze Zduńskiej Woli (Tomasz Polkowski)

– Aktywne formy prowadzenia lekcji muzealnych towarzyszących wystawom poświęconym podziemiu niepodległościowemu w Polsce (Gabriela Górska)

W trakcie sesji prezentowane były biogramy działaczy WiN, przygotowane w formie broszury przez Zbigniewa Natkańskiego. Dostępna była również wydana przez Instytut Pamięci Narodowej w ramach obchodów rocznicowych okolicznościowa broszura edukacyjna Memoriał Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. Do Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych.

* * *

Wolność i Niezawisłość – to cywilno-wojskowa organizacja antykomunistyczna, powstała 2 września 1945 r., działająca do przełomu lat 1947/48. Twórcy WiN „wierni testamentowi Polski Podziemnej” podjęli polityczną walkę o urzeczywistnienie wizji ojczyzny, za którą walczyli i ginęli żołnierze Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej. Organizatorami Zrzeszenia było pięciu oficerów AK: płk Janusz Bokszczanin, płk Franciszek Niepokólczycki, płk Jan Rzepecki, płk Antoni Sanojca oraz płk Jan Szczurek. Działacze Zrzeszenia WiN uznali, że w realiach powojennych odzyskanie niepodległości w drodze działań zbrojnych jest niemożliwe. Dlatego Zrzeszenie koncentrowało się na zapewnianiu społeczeństwu informacji wolnej od komunistycznej propagandy i walce o zwycięstwo sił demokratycznych w zapowiedzianych w Jałcie wyborach. Nastawienie na działalność polityczną skutkowało dążeniem kolejnych zarządów głównych do ograniczenia walki zbrojnej i – jak to wówczas nazywano –„rozładowania lasów”. Zbrojny charakter miały przede wszystkim struktury WiN na ścianie wschodniej Polski, północno-wschodnim Mazowszu oraz w Kieleckiem, choć oddziały partyzanckie podporządkowane Zrzeszeniu operowały również na przykład na ziemi tarnowskiej. Szacuje się, że w 1946 r., w szczytowym momencie rozwoju organizacyjnego, w działania Zrzeszenia WiN zaangażowanych było niemal 30 tys. osób. Poszczególni prezesi Zarządu Głównego Wolność i Niezawisłość to: płk. Jan Rzepecki, płk. Franciszek Niepokólczycki, ppłk Wincenty Kwieciński i ppłk Łukasz Ciepliński. 1 marca 1951 w mokotowskim więzieniu komuniści strzałem w tył głowy zamordowali przywódców IV Zarządu Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość – Łukasza Cieplińskiego i jego towarzyszy walki. Na znak pamięci o tym wydarzeniu od 2011 r. dzień 1 marca obchodzony jest jako Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych.

Po 1990 r. doszło do reaktywowania środowiska. Powstało Stowarzyszenie Społeczno-Kombatanckie WiN, którego jednym z prezesów był śp. prof. Janusz Kurtyka, prezes IPN w latach 2005–2010. Od 1992 r. w Krakowie wychodzą „Zeszyty Historyczne WiN”, które stanowią największe opracowanie historyczne obejmujące dzieje Zrzeszenia.

* * *

foto: Marzena Kumosińska