Instytut Pamięci Narodowej w Łodzi

Do tej pory w ocenach i analizach działalności archiwalnej IPN dominowały zagadnienia z zakresu archiwistyki, źródłoznawstwa, czy też kwestii prawnych, zwłaszcza w odniesieniu do ważnej funkcji administracyjnej archiwum. Na uboczu pozostawała natomiast równie ciekawa problematyka wpływu i roli pionu archiwalnego Instytutu w procesie rozliczania komunistycznej przeszłości, a nawet szerzej – wpływu na zachodzące w Polsce z różnym natężeniem procesy społecznej i politycznej transformacji. Organizatorzy konferencji wyszli z założenia, że aby lepiej zrozumieć zachodzące procesy transformacyjne, należy również dostrzec, jak w ostatnim ćwierćwieczu zmieniało się Archiwum IPN, w jaki sposób postępowała modernizacja jego działalności – swoista transformacja wewnętrzna związana nie tylko z dynamicznym rozwojem technologii cyfrowych, ale i demokratyzacją dostępu do dokumentów oraz ich opisu.

Podczas otwarcia konferencji zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski podkreślił, że po 25 latach działalności Instytut Pamięci Narodowej stał się jedną z najważniejszych polskich instytucji. Współpracuje z archiwami państwowymi oraz placówkami znajdującymi się poza granicami państwa polskiego, wspiera działalność archiwalną instytucji, które same nie są w stanie właściwie zabezpieczyć zgromadzonych zbiorów. IPN zachęca również – w ramach projektu Archiwum Pełne Pamięci – do przekazywania prywatnych archiwaliów.

– Pamięć ludzka jest ulotna. A to, co znajdujemy w archiwaliach, po krytycznej analizie, staje się podstawą do odtworzenia i opisania przeszłości. Robimy to również dla przyszłych pokoleń, aby zachować dla nich dziedzictwo trudnego wieku XX

– zaznaczył dr hab. Karol Polejowski.

W konferencji wzięła udział również dyrektor Archiwum IPN Marzena Kruk, która w swojej wypowiedzi podkreśliła znaczenie konferencji dla teraźniejszości i przyszłości Instytutu Pamięci Narodowej.

Dyrektor łódzkiego Oddziału IPN ppłk rez. Karol Piskorski podkreślił, że Archiwum IPN pełni ważną rolę w funkcjonowaniu Instytutu, a także kraju:

„ Wy jednak nie ustajecie tylko na swojej bieżącej, codziennej działalności jesteście aktywnie zaangażowani w projekty, które są nie tylko ważne dla samego Instytutu, ale są również ważne z perspektywy Państwa Polskiego, chociażby projekt straty.pl”.
 

Referenci reprezentujący ośrodki uniwersyteckie z Torunia i Lublina oraz pracownicy IPN dyskutowali o zasadniczych problemach dotyczących działalności archiwalnej Instytutu, skupiając się m.in. na kwestii stanu zachowania materiałów po tajnych komunistycznych służbach; różnych koncepcjach politycznych ich ujawnienia; formalno-prawnej organizacji działalności archiwalnej IPN; zasadach gromadzenia, opracowania i udostępniania zasobu Instytutu; znaczeniu zasobu dla badań naukowych, spraw lustracyjnych i aktywności międzynarodowej w sferze nauki i edukacji o totalitaryzmach.

Dyskusji wysłuchali m.in. dyrektor Biura Prezesa IPN dr Marek Jedynak, dyrektor Archiwum IPN Marzena Kruk i dyrektor Oddziału IPN w Łodzi Karol Piskorski.

Konferencji towarzyszyła promocja najnowszej publikacji Oddziału IPN w Łodzi pt. „Transformacja i archiwa. Od tajnych do jawnych akt komunistycznych służb bezpieczeństwa” pod redakcją Jerzego Bednarka i Pawła Perzyny.

Organizatorem wydarzenia było Oddziałowe Archiwum IPN w Łodzi.

Program konferencji

• 12.00–12.10 Powitanie gości (Karol Piskorski, Marzena Kruk)
• 12.10–12.20 Otwarcie konferencji (dr hab. Karol Polejowski)
• 12.20–12.30 Wprowadzenie do konferencji (dr hab. Jerzy Bednarek, dr Paweł Perzyna)

Panel I

• 12.30–14.10 – prowadzenie dr hab. Jerzy Bednarek 
  o    Dr Stanisław Koller
  Ostatnia zbrodnia komunizmu – zacieranie pamięci. Stan badań nad brakowaniem i niszczeniem materiałów organów bezpieczeństwa PRL w latach 1944–1990
  o    Dr Paweł Perzyna
  Ujawnienie materiałów aparatu bezpieczeństwa jako element rozliczania systemu komunistycznego. Geneza Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej 
  o    Dr hab. Marek Konstankiewicz
  Podstawy prawne organizacji i funkcjonowania Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej
  o    Dr hab. Robert Degen
  Gromadzenie zasobu przez archiwa Instytutu Pamięci Narodowej
  o    Prof. dr hab. Waldemar Chorążyczewski
  Czynniki kształtujące formalną i faktyczną strukturę zasobu archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej
• 14.10–14.30 Dyskusja
• 14.30–16.00 Przerwa

Panel II
 

• 16.00–18.00 – prowadzenie dr Paweł Perzyna 
  o    Dr hab. Wiesława Kwiatkowska
  Zmiany w metodyce sporządzania opisu archiwalnego w XXI wieku na przykładzie Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej
  o    Prof. dr hab. Janusz Łosowski
  Dostępność informacji o zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej. Uwagi użytkownika
  o    Dr hab. Jerzy Bednarek
  Zapomniany projekt? Europejska Sieć Instytucji Archiwalnych Zajmujących się Aktami Tajnych Służb (2008–2024)
  o    Szymon Nowacki
  Wykorzystanie zasobu archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej do realizacji zadań ustawowych Biura Lustracyjnego
  o    Prof. dr hab. Włodzimierz Suleja
  Znaczenie zasobów archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej dla badania powojennej historii Polski
  o    Dr hab. Krzysztof Syta
  Podsumowanie konferencji
• 18.00–18.20 Dyskusja

Autorzy zdjęć: Łukasz Rakoczy i Michał Maciuk (IPN w Łodzi)