Konferencja naukowa „Przeciwko komunistycznej władzy. Polskie doświadczenia lat 1944–1989” ma na celu wieloaspektową refleksję nad zjawiskiem sprzeciwu wobec władzy komunistycznej w Polsce, ujmowanego w perspektywie historycznej, społecznej, politycznej i kulturowej. Punktem wyjścia dla proponowanych rozważań jest rok 1944 i jego dalekosiężne konsekwencje – moment zapoczątkowania nowego porządku politycznego, który na dziesięciolecia zdeterminował relacje między państwem a społeczeństwem, opierając je na przemocy, represji oraz systemowym ograniczeniu podstawowych praw i wolności obywatelskich.
Sprzeciw wobec władzy komunistycznej przybierał różnorodne formy i natężenie, znane w historiografii jako tzw. polskie miesiące. Proces ten w perspektywie długiego trwania doprowadził do upadku systemu komunistycznego w Polsce, choć wydarzenia te miały charakter wyjątkowy i były ograniczone czasowo, osadzone w szerszym kontinuum postaw oporu, konformizmu i negocjowania przestrzeni wolności.
Istotnym obszarem rozważań będzie również rola Kościoła katolickiego i innych wspólnot religijnych jako przestrzeni oporu, mediacji i budowania tożsamości społecznej, a także znaczenie emigracji politycznej i środowisk polskich na uchodźstwie, które stanowiły ważne zaplecze intelektualne, polityczne i kulturowe sprzeciwu wobec reżimu komunistycznego.
Konferencja podejmuje także problematykę sprzeciwu w wymiarze kulturowym i symbolicznym, ze szczególnym uwzględnieniem kultury alternatywnej, kontrkultury i niezależnych praktyk artystycznych funkcjonujących poza oficjalnym obiegiem. Przedmiotem refleksji będą m.in. subkultury młodzieżowe, muzyka niezależna i scena alternatywna, teatr offowy, sztuka awangardowa, performance i działania efemeryczne, a także język buntu wyrażający się poprzez ironię, groteskę, absurd i prowokację. Ważnym polem analiz stanie się również przestrzeń miejska jako obszar oddolnych praktyk kontestacyjnych – od napisów i symboli na murach po nieformalne miejsca spotkań i wymiany idei.
Celem konferencji jest nie tylko rekonstrukcja wydarzeń, struktur i form sprzeciwu wobec władzy komunistycznej, lecz także ukazanie ciągłości tradycji oporu, przemian w rozumieniu odpowiedzialności obywatelskiej oraz zmieniających się strategii walki o społeczną i polityczną podmiotowość.
Konferencja organizowana w ramach Centralnego Projektu Badawczego IPN „Ruch komunistyczny i aparat władzy 1917–1990”.
PROGRAM
11 czerwca (czwartek)
9.30-10.00 - rozpoczęcie konferencji
Panel I 10.00-11.20
Dr inż. Joanna Nowicka (Akademia Nauk Stosowanych Angelusa Silesiusa w Wałbrzychu)
Przedsiębiorczość nieformalna w Polsce w okresie 1944-1989
Dr hab. Paweł Hut, prof. UW (Uniwersytet Warszawski)
Kwestia społeczna, jako przesłanka do kontestowania systemu politycznego w PRL w latach 80. XX w.
Mgr Witold Kunicki-Goldfinger (Uniwersytet Warszawski)
Między wspólnym językiem a konfliktem znaczeń: spór o pojęcie „praworządność” jako forma sprzeciwu wobec władzy komunistycznej w Polsce 1981 roku
Prof. dr hab. Kaja Kaźmierska (Uniwersytet Łódzki)
Między buntem a konformizmem - obraz PRL we współczesnej pamięci zbiorowej - refleksja socjologiczna
Dyskusja 11.2-11.40
Przerwa 11.40-12.00
Panel II 12.00-13.20
Prof. dr hab. Jacek Czaputowicz (Uniwersytet Warszawski) (online)
Łódź jako centrala ekspozytury wywiadowczej „Liceum” w okresie listopad 1945 - maj 1946 r.
Dr hab. Bogusław Wójcik (Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie)
Młodzież antysystemowa w Polsce południowo-wschodniej w latach 1944-1989 - zarys zjawiska
Dr Ksawery Jasiak (Instytut Pamięci Narodowej Delegatura w Opolu)
Z dziejów młodzieżowych organizacji antypaństwowych na Śląsku Opolskim w świetle materiałów komunistycznej bezpieki w latach 1947–1956
Dr hab. Przemysław Benken (Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Szczecinie)
Młodzieżowe antykomunistyczne protesty w wielkich ośrodkach akademickich PRL pod koniec lat osiemdziesiątych
Mgr Mateusz Szłapka (Instytut Pamięci Narodowej Delegatura w Bydgoszczy)
Opór czy fanatyzm? Świadkowie Jehowy i Kościół Adwentystów Dnia Siódmego wobec obowiązkowej służby wojskowej i wyborów w PRL
Przerwa 13.40-14.40
Panel III 14.40-16.00
Dr Bartosz Janczak (Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi)
Działania władz komunistycznych w Polsce w latach 1944–1946 w świetle wybranych czasopism wojskowych wydawanych w Polskich Siłach Zbrojnych
Prof. dr hab. Jacek Piotrowski (Uniwersytet Wrocławski)
Nauka na uchodźstwie jako narzędzie walki z komunistyczną dyktaturą na przykładzie działalności prof. Bronisława Hełczyńskiego
Dr hab. Marta Sikorska, prof. UŁ (Uniwersytet Łódzki)
Antykomunistyczna publicystka Wandy Pełczyńskiej w emigracyjnej prasie polskiej (1945-1976)
Dr Monika Makowska (badacz niezależny)
„Czekamy na Ciebie czerwona zarazo/byś wybawiła nas od czarnej śmierci” (Józef Szczepański „Ziutek”). Antykomunistyczna postawa i doświadczenia Powstańców Warszawskich
Dyskusja 16.00-16.20
Przerwa 16.20-16.40
Panel IV 16.40-17.40
Dr hab. Krzysztof Lesiakowski, prof. UŁ (Uniwersytet Łódzki)
Likwidacja „białych plam historii” jako wyraz sprzeciwu wobec rzeczywistości w PRL na podstawie materiałów strajku studentów łódzkich ze stycznia-lutego 1981
Dr hab. Magdalena Grenda, prof. UAM (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu)
Teatr studencki i alternatywny w PRL: między sztuką, a praktyką sprzeciwu
Dr Ewelina Ślązak (Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi)
Ciało, słowo, bunt - łódzki teatr niezależny lat 70. i 80. XX w.
Dyskusja 17.40-18.00
12 czerwca (piątek)
Panel V 9.30-10.30
Dr Robert Dudziński (Uniwersytet Wrocławski)
„Obowiązkowo muszą być strzały i trupy, inaczej […] cały film jest do maku”. Listy czytelników na łamach czasopisma „Film” w latach 1948–1956
Dr hab. Joanna Szczutkowska, prof. UKW (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy)
Dr Arkadiusz Tyda (Uniwersytet Zielonogórski)
Czy big-beat był muzyką buntu? Społeczno-polityczne wymiary młodzieżowej kontestacji w Polsce lat 60. XX w. i ich reprezentacje wizualne
Dr Tomasz Toborek (Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi)
Muzyka popularna lat osiemdziesiątych. Między buntem a kolaboracją z systemem
Dyskusja 10.30-10.50
Przerwa 10.50-11.10
Panel VI 11.10-12.10
Dr Artur Kuprianis (Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi)
Droga do powstania nielegalnego kwartalnika „Puls”
Dr Dorota Miłkowska (Akademia Sztuk Pięknych im. E. Gepperta we Wrocławiu)
Przeciwko czerwonemu. Antyreżimowy bunt w twórczości Eugeniusza Geta-Stankiewicza
Mgr Patrycjusz Kisła (Uniwersytet Warszawski)
Twórczość Jeremiego Przybory jako wyraz sprzeciwu wobec komunistycznej władzy
Dyskusja 12.10-12.30
Przerwa 12.30-13.30
Panel VII 13.30-14.50
Dr Tomasz Bugaj (Uniwersytet Śląski)
Wspólnota religijna wobec władzy komunistycznej - konteksty kulturowe sprzeciwu i oporu
Mgr Marcelina Koprowska (Uniwersytet Warszawski)
„W ciężkich chwilach ratuje nas modlitwa. Daje nadzieję, uspakaja strach i grozę”. Praktyki religijne w więzieniach komunistycznych (1945-1956)
Ks. mgr Rafał Michaelis (Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu)
Teologia w cieniu ideologii. Zabiegi o akademickość wrocławskich studiów kościelnych po II wojnie światowej jako wyraz sprzeciwu wobec reżimu komunistycznego
Dr Karol Kubicki (badacz niezależny)
Przeciw, a nawet za - czyli krótka droga ewolucji poglądów politycznych ks. Antoniego Lempartego. Wokół sprawy „Bezdrożni”
Dyskusja 14.50-15.10
Przerwa 15.10-15.30
Panel VIII 15.30-16.30
Dr hab. Krzysztof Sychowicz, prof. AŁ (Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Białymstoku)
Aparat władzy wobec kościoła katolickiego w województwie białostockim w latach 70-tych XX w.
Dr hab. Sebastian Ligarski, prof. PK (Centrum Solidarności „Stocznia” w Szczecinie)
Świetlica Wolności - zapomniane miejsce walki o wolność w okresie PRL
Dr Katarzyna Jóźwik (Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego w Warszawie)
„Splata się wasza modlitwa z waszym cierpieniem”. Religijność internowanych w stanie wojennym
Dyskusja 16.30-16.50
Konferencja ma charakter otwarty - serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych!