Instytut Pamięci Narodowej w Łodzi

Pierwszego dnia kwietnia 2016 r. z ogromnym żalem przyjęliśmy wiadomość o śmierci gen. bryg. Aleksandra Arkuszyńskiego „Maja”, legendarnego dowódcy partyzanckiego, a jednocześnie człowieka wielkiej skromności, kawalera Orderu Virtuti Militari, Krzyża Komandorskiego Orderu Odrodzenia Polski, dwukrotnie odznaczonego Krzyżem Walecznych.

Aleksander Arkuszyński urodził się w 1918 r. w Dąbrowie n. Czarną. Był m.in. uczestnikiem Kampanii Polskiej 1939 r., jednym z pierwszych partyzantów Inspektoratu Piotrkowskiego Armii Krajowej, dowódcą oddziału „Grom”, od lipca 1944 r. w ramach 25. Pułku Piechoty AK, członkiem Ruchu Oporu Armii Krajowej. Uczestniczył w akcji na więzienie Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Pabianicach.

Przeprowadzona bez ofiar, była to najgłośniejsza i najbardziej spektakularna akcja oddziału „Maja”. 10 czerwca 1945 r. z gmachu PUBP w Pabianicach uwolniono bez jednego wystrzału więzionych tam żołnierzy AK.

Wcześniej „Maj” otrzymał rozkaz wycofania się z tego terenu, by stworzyć wrażenie, że w regionie Pabianic nie ma żadnych poakowskich oddziałów. O skuteczności akcji miało bowiem zdecydować zaskoczenie. Z pomocą współpracowników z UB sporządzono szczegółowy szkic budynku i przygotowano plan ataku.

W dniu akcji partyzanci podjechali pod budynek UB „łazikiem” i ciężarówką. Wcześniej przebrali się w mundury LWP z wyjątkiem jednego, udającego oficera NKWD. Z samochodu wynieśli rzekomo rannego, pokrwawionego żołnierza, żądając dla niego lekarza. W ten sposób dostali się do budynku, gdzie bez walki rozbroili wszystkich funkcjonariuszy. Ubeków zamknięto w celach, a partyzanci i ich oswobodzeni koledzy odjechali samochodami w kierunku Dłutowa.

Z posterunku zabrano też całą dokumentację. Jak wspominał „Maj”, „szef PUBP w Pabianicach szalał z wściekłości, (…) ale oficjalnie miejscowe władze oraz prasa milczały”.

Po wojnie „Maj” był przez 2,5 roku więziony, służby bezpieczeństwa represjonowały go aż do lat 80. XX w. Po 1989 r. współorganizował Okręg Łódź Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Był autorem i współautorem publikacji utrwalających dziedzictwo 25 pp. i losy towarzyszy broni: Przeciw dwóm wrogom (Łódź 1995), Sąd nad żołnierzem AK z kulą w głowie (2002), Dzieje 25 pp Armii Krajowej (Łódź 2001, wspólnie z Mirosławem Kopą i Haliną Kępińską-Bazylewicz), 1945 – moja dalsza walka. Wyzwolenie… Ale czy niepodległość (Łódź 2010). W maju 2008 r. „Maj” został awansowany do stopnia generała brygady.

W 2013 r. Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi współorganizował uroczystość jubileuszową w związku z 95. rocznicą urodzin gen. „Maja”.

Honorowy obywatel Pabianic, Piotrkowa Trybunalskiego, gminy Aleksandrów Łódzki i Żarnowa, zasłużony dla powiatu opoczyńskiego i gminy Ksawerów zmarł 1 kwietnia 2016 r. w Ksawerowie.

Ostatnie pożegnanie Generała odbyło się 8 kwietnia 2016 r. na cmentarzu rzymskokatolickim Łódź-Doły przy ul. Smutnej. Zgodnie z wolą Zmarłego, w ostatniej drodze towarzyszyła mu asysta wojskowa z zachowaniem pełnego ceremoniału wojskowego. Decyzją Ministra Obrony Narodowej Generał otrzymał pośmiertnie Złoty Medal „Za Zasługi dla Obronności Kraju”.

foto: Marcin Sobczak (zdjęcie czarno-białe), Marzena Kumosińska (ostatnie pożegnanie)